Qormo Falanqeyn Siyaasadeed | Salmurux News
Jubbaland — Soomaaliya waxay muddo dheer soo martay marxalado adag oo ay hareeyeen burbur dowladeed, dagaallo iyo loollan siyaasadeed. Intii lagu guda jiray marxaladahaas, waxaa soo baxay hoggaamiyeyaal door kala duwan ka qaatay dib-u-dhiska dalka. Hase yeeshee, magaca ugu weyn ee kasoo muuqanaya waa Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Jubbaland, Sayid Axmed Maxamed Islaan.
Sayidka Jubbaland wuxuu kamid yahay siyaasiyiinta ugu waayo-aragnimada dheer Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada:
- amniga,
- dowlad-dhiska,
- iyo ilaalinta nidaamka federaalka.
Muddo ka badan toban sano oo uu hoggaanka hayay Jubbaland, maamulkaasi wuxuu yeeshay:
- hay’ado shaqeeya,
- ciidan nidaamsan,
- xasillooni siyaasadeed,
- iyo horumar muuqda oo dhinacyada maamulka iyo amniga ah.
Waxa si gaar ah loogu xusaa in Sayid Axmed uu ka dhigay Jubbaland maamul leh nidaam iyo kala dambeyn, xilli qaybo badan oo dalka kamid ah ay weli wajahayaan caqabado amni iyo kuwo siyaasadeed.
Hoggaan Ku Dhisan Mas’uuliyad, Ma ahan Dhaqaale Uruursi
Mid kamid ah qodobada sida weyn loogu garto Sayid Axmed Maxamed Islaan ayaa ah aragtidiisa ku aaddan hoggaanka iyo maamulka.
Sayidku wuxuu aaminsan yahay in:
“hoggaanka iyo dhaqaale uruursigu aysan is raaci karin.”
Fikirkaas siyaasadeed ayuu ku saleeyay maamulka Jubbaland, isagoo mudnaanta koowaad siiyay:
- amniga,
- isku heynta bulshada,
- horumarinta maamulka,
- iyo dhismaha hay’adaha dowladda.
Dakhliga kasoo xarooda Jubbaland, gaar ahaan dekedda Kismaayo iyo ilaha kale ee dhaqaalaha, waxaa dib loogu maalgeliyaa:
- ciidamada,
- adeegyada maamulka,
- horumarinta bulshada,
- iyo xasilinta deegaannada maamulka.
Taasi waxay sababtay in Jubbaland gaarto horumar muuqda oo dhinaca:
- amniga,
- maamulka,
- iyo dhaqaalaha gudaha ah.
Marka la eego xaaladda guud ee Soomaaliya, Jubbaland maanta waxay kamid tahay maamullada leh nidaamka ugu xasilloon uguna shaqada badan.
Sayidka Jubbaland iyo Aragtida Hoggaanka
Sayid Axmed Maxamed Islaan marna looma arkin siyaasi xoogga saaraya:
- uruursiga hanti gaar ah,
- ama raadinta awood siyaasadeed oo aan xad lahayn.
Siyaasadda Sayidka waxay ku dhisan tahay ilaalinta:
- amniga Jubbaland,
- wadajirka bulshada,
- iyo sii jiritaanka maamulka.
Falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa tilmaama in haddii Sayid Axmed uu mudnaanta siin lahaa dhaqaale uruursi, uu si sahlan ugu biiri lahaa loollanka siyaasadeed ee Muqdisho, islamarkaana uu raadin lahaa xilka ugu sarreeya dowladda federaalka Soomaaliya.
Hase yeeshee, Sayidku wuxuu si cad u muujiyay in diiraddiisu tahay:
- xasiloonida Jubbaland,
- ilaalinta nidaamka maamulka,
- iyo hubinta in maamulkaasi yeesho hoggaan sii wada amniga iyo horumarka jira.
Waxaa sidoo kale muuqata in Sayid Axmed uusan weli arkin shaqsi uu si buuxda ugu aamini karo:
- ilaalinta amniga,
- mideynta bulshada,
- iyo sii wadista qorshaha dowlad-dhiska Jubbaland.
Si kastaba, waxaa la rumeysan yahay inuu diyaar u yahay marka waqtigu ku habboonaado inuu xilka ku wareejiyo hoggaan leh karti iyo masuuliyad sii ilaalin kara nidaamka iyo xasiloonida Jubbaland.
Ciidanka Jubbaland iyo Dhismaha Awood Ciidan oo Qaran
Mid kamid ah arrimaha sida weyn loogu xuso hoggaanka Sayid Axmed Maxamed Islaan waa dhismaha ciidamada Jubbaland, kuwaas oo maanta loo arko laf-dhabarta amniga iyo jiritaanka maamulka.
Sayidka Jubbaland wuxuu si gaar ah u fahmay in dowladnimada iyo amniga aysan suurtagal noqon karin haddii aan la helin ciidan leh:
- nidaam,
- mabda’,
- tababar joogto ah,
- iyo hoggaan mideysan.
Sababtaas awgeed, mudnaanta koowaad wuxuu siiyay dib-u-dhiska ciidamada, tayeyntooda iyo abuurista awood ciidan oo si rasmi ah u difaaci kar Jubbaland iyo guud ahaan Soomaaliya.
Ciidanka Jubbaland maanta ma ahan ciidan ku dhisan qabiil ama dano gaar ah, balse waa ciidan si weyn uga kooban beelaha kala duwan ee Soomaaliyeed, gaar ahaan bulshada wada dega Jubbaland. Arrintaas ayaa sababtay in ciidankaasi yeesho:
- isku duubni,
- kalsooni bulsho,
- iyo awood difaac oo adag.
Waxaa si weyn loogu amaanaa in ciidamada Jubbaland lagu dhisay:
- waddaniyad,
- difaaca shacabka,
- iyo ilaalinta jiritaanka maamulka.
Muddooyinkii lasoo dhaafay, ciidamada Jubbaland waxay muujiyeen awood iyo adkeysi ay kaga hortageen:
- weerarrada Al-Shabaab,
- qalalaasaha gudaha,
- iyo cadaadisyo siyaasadeed oo kaga imaanayay dowladda dhexe.
Si gaar ah, ciidamada Jubbaland waxay si adag uga hortageen laba marxaladood oo siyaasadeed oo culus oo dhacay xilliyadii hoggaanka Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, kuwaas oo Jubbaland u arkaysay isku dayo lagu wiiqayo madax-bannaanida maamulka iyo nidaamka Federaalka.
Xilliyadaas adag, ciidamada Jubbaland waxay muujiyeen:
- midnimo,
- kala dambeyn,
- iyo daacadnimo ay u hayaan maamulka iyo shacabka Jubbaland.
Taasi waxay sababtay in maamulka Jubbaland sii ahaado mid taagan, isla markaana aan si fudud loogu kala diri karin cadaadis siyaasadeed ama mid dibadeed.
Khubarada amniga waxay qabaan in guusha ugu weyn ee Sayid Axmed Maxamed Islaan ay tahay inuu dhisay ciidan aan ku xirneyn shaqsiyaad ama dano shisheeye, balse leh:
- mabda’ difaac,
- nidaam ciidan,
- iyo dareen qaranimo.
Waxaa sidoo kale muuqata in ciidamada Jubbaland aysan aheyn kuwo si sahlan loogu kala qeybin karo dano siyaasadeed ama faragelin shisheeye, maadaama lagu dhisay isku xirnaan bulsho iyo kalsooni gudaha ah.
Kismaayo maanta waxay kamid tahay magaalooyinka ugu amniga wanaagsan Soomaaliya, taas oo si toos ah loogu xiriirinayo:
- qorshaha amni ee Sayidka,
- tayada ciidamada Jubbaland,
- iyo nidaamka adag ee maamulkaasi ku shaqeeyo.
Marka dib loo eego xaaladaha Soomaaliya soo martay, ciidamada Jubbaland waxay noqdeen tusaale muujinaya sida loo dhisi karo ciidan Soomaaliyeed oo:
- xirfad leh,
- mideysan,
- aan ku dhisneyn kala qoqob,
- islamarkaana awood u leh difaaca shacabka, maamulka iyo qarannimada Soomaaliya.
Siyaasad Qoto Dheer iyo Aragti Ka Fog Loollanka Muqdisho
Dhanka siyaasadda, Sayid Axmed Maxamed Islaan waxaa lagu tilmaamaa siyaasi leh aragti dheer iyo xeelad siyaasadeed oo qoto dheer.
Siyaasadda Soomaaliya oo lagu yaqaan:
- isbeddel joogto ah,
- isbahaysiyo kala furfurma,
- iyo loollan awood doon ah,
ayaa Sayidka ka dhigtay shaqsi si gaar ah uga dhex muuqda siyaasiyiinta kale.
Falanqeeyayaasha qaar waxay ku sifeeyaan:
“Jocker-ka siyaasadda Soomaaliya,”
taas oo loola jeedo awoodda uu u leeyahay:
- maaraynta xaaladaha adag,
- ka badbaadista cadaadisyada siyaasadeed,
- iyo ilaalinta saameyntiisa siyaasadeed.
Si kastaba, Sayid Axmed looma arko siyaasi ku mashquulsan raadinta kursiga Muqdisho, balse waxaa diiraddiisu tahay:
- amniga Jubbaland,
- horumarka maamulka,
- iyo sii jiritaanka nidaamka Federaalka Soomaaliya.
Jubbaland: Maamul Ka Gudbay Marxaladihii Adkaa
Sayid Axmed Maxamed Madaxweynaha Jubbaland, wuxuu kasoo gudbay:
- dagaallo,
- khilaafyo siyaasadeed,
- iyo xaalado amni oo adag.
Maanta Jubbaland waxaa loo arkaa maamul leh:
- nidaam shaqeynaya,
- ciidan adag,
- iyo xasillooni siyaasadeed oo muuqata.
Doorka Sayidka Jubbaland wuxuu si weyn uga muuqdaa:
- dib-u-dhiska maamulka,
- sugidda amniga,
- iyo ilaalinta wadajirka bulshada.
Gunaanad
Sayid Axmed Maxamed Islaan wuxuu kamid yahay hoggaamiyeyaasha ugu saamaynta badan Soomaaliya ee kasoo baxay marxaladihii burburka iyo dowlad-dhiska.
Aragtidiisa siyaasadeed waxay ku saleysan tahay:
- in hoggaanku yahay masuuliyad,
- in amniga mudnaan koowaad leeyahay,
- iyo in dowladnimada lagu ilaaliyo nidaam iyo kala dambeyn.
Mudada uu Madaxweynaha ka yahay Jubbaland, maamulkaasi wuxuu yeeshay:
- xasilooni,
- hay’ado shaqeeya,
- iyo horumar muuqda oo dhinacyo badan taabanaya.
Inkasta oo siyaasadda Soomaaliya ay tahay mid mar walba is beddesha, haddana magaca Sayid Axmed Maxamed Islaan wuxuu kamid noqday magacyada sida weyn loogu xuso:
- amniga,
- Federaalka,
- iyo dib-u-dhiska Soomaaliya casriga ah.
Q/Xog ogaale sarre (A .A.A Wax garad soomaaliyed)